De belangrijkste juridische termen bij erfrecht en verklaringen van erfrecht
65 begrippen
Aangifte erfbelasting is het proces waarbij u de Belastingdienst informeert over de ontvangen erfenis en de waarde daarvan. U doet dit door een speciaal formulier in te vullen en op te sturen, vaak via Mijn Belastingdienst zoals de Belastingdienst aangeeft. Het is een cruciale stap na een overlijden om uw belastingverplichting vast te stellen; de Belastingdienst stuurt u doorgaans automatisch het formulier toe. Vanaf 2026 heeft u 20 maanden de tijd om deze aangifte te doen zoals de Rijksoverheid meldt.
De aangiftetermijn erfbelasting is de periode waarbinnen u het formulier voor de erfbelasting moet indienen bij de Belastingdienst. Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 hebben nabestaanden 20 maanden de tijd om de aangifte te doen voordat belastingrente gaat lopen (Rijksoverheid). Het is belangrijk deze termijn in de gaten te houden om mogelijke boetes of rente te voorkomen.
Een officieel document van de gemeente waarin het overlijden van een persoon wordt vastgelegd. Deze akte is nodig om een verklaring van erfrecht aan te vragen en om andere formaliteiten te regelen, zoals het opzeggen van abonnementen en het informeren van instanties. De uitvaartondernemer regelt meestal de aangifte van overlijden bij de gemeente.
De officiële database van de overheid waarin persoonsgegevens van alle inwoners van Nederland zijn vastgelegd, zoals geboorte, huwelijk, kinderen en overlijden. De notaris raadpleegt de BRP bij het opstellen van een verklaring van erfrecht om vast te stellen wie de familieleden en mogelijke erfgenamen van de overledene zijn.
Een fiscale regeling die ervoor zorgt dat de erfgenaam van een onderneming minder of geen erfbelasting hoeft te betalen over de waarde van het bedrijf. De BOR voorkomt dat een familiebedrijf moet worden verkocht om de erfbelasting te kunnen betalen. Er gelden voorwaarden, zoals dat het bedrijf minimaal vijf jaar moet worden voortgezet door de erfgenaam.
Belastingrente is een rente die de Belastingdienst in rekening kan brengen wanneer de aangifte erfbelasting te laat of onvolledig wordt ingediend en u belasting moet betalen (bron). Vanaf 2026 begint deze rente pas te lopen als na de nieuwe termijn van 20 maanden nog geen volledige aangifte is gedaan. Het is daarom van belang om de aangiftetermijn in acht te nemen om deze extra kosten te vermijden.
Een manier om een erfenis te aanvaarden waarbij u niet aansprakelijk wordt voor schulden die hoger zijn dan de waarde van de bezittingen. Bij beneficiaire aanvaarding wordt eerst vastgesteld wat de nalatenschap waard is. Blijkt dat de schulden hoger zijn dan de bezittingen, dan hoeft u het verschil niet uit eigen zak te betalen. Deze vorm van aanvaarding is verstandig als u niet zeker weet of er schulden zijn.
Een persoon die door de rechter of in een testament is aangewezen om het vermogen van iemand anders te beheren. Bij erfrecht kan een erflater in het testament bepalen dat de erfenis van een erfgenaam onder bewind wordt gesteld, bijvoorbeeld als de erfgenaam minderjarig is of niet goed met geld kan omgaan. De bewindvoerder beheert het vermogen in het belang van de erfgenaam.
De familierelatie tussen personen die van elkaar afstammen of een gemeenschappelijke voorouder hebben. Bloedverwantschap is van belang bij het erfrecht, omdat de wet de erfgenamen indeelt in vier groepen op basis van hun bloedverwantschap met de overledene. Hoe dichter de bloedverwantschap, hoe eerder u in aanmerking komt als wettelijk erfgenaam.
Een overzicht van alle bezittingen en schulden van de overledene op het moment van overlijden. De boedelbeschrijving is een belangrijk document bij het afwikkelen van de nalatenschap, omdat het duidelijk maakt wat er te verdelen is. Bij beneficiaire aanvaarding is het opstellen van een boedelbeschrijving verplicht.
Een notaris die door de erfgenamen wordt aangewezen om de nalatenschap af te wikkelen. De boedelnotaris begeleidt de verdeling van bezittingen en schulden, stelt de verklaring van erfrecht op en bemiddelt als erfgenamen het onderling niet eens worden. Niet elke nalatenschap vereist een boedelnotaris, maar bij complexe situaties is het aan te raden.
Een openbaar register bij de rechtbank waarin belangrijke feiten over nalatenschappen worden vastgelegd, zoals of een erfenis beneficiair is aanvaard, of er een vereffenaar is benoemd of dat de erfenis is verworpen. Schuldeisers en andere belanghebbenden kunnen het boedelregister raadplegen om te controleren wat de status van een nalatenschap is.
De verdeling van de nalatenschap onder de erfgenamen. Bij een boedelscheiding wordt vastgelegd wie welke bezittingen krijgt en hoe schulden worden verdeeld. Als de erfgenamen het onderling niet eens worden over de verdeling, kan de rechter worden gevraagd om de boedelscheiding vast te stellen.
Een specifieke volmacht waarmee een erfgenaam een andere persoon machtigt om namens hem of haar deel te nemen aan de afwikkeling en verdeling van de nalatenschap. Dit is praktisch wanneer een erfgenaam in het buitenland woont of om andere redenen niet persoonlijk bij alle stappen aanwezig kan zijn. De boedelvolmacht moet schriftelijk worden vastgelegd.
Een landelijk register waarin wordt bijgehouden of iemand een testament heeft laten opstellen en bij welke notaris dat is gebeurd. De inhoud van het testament staat niet in het register, alleen het feit dat het bestaat. Na een overlijden raadpleegt de notaris dit register om te controleren of er een testament is.
Een handgeschreven, gedateerd en ondertekend document waarin u bepaalde wensen voor na uw overlijden vastlegt, zonder tussenkomst van een notaris. In een codicil kunt u bijvoorbeeld aangeven wie uw sieraden of meubels krijgt, of hoe u begraven wilt worden. Een codicil is alleen geldig voor persoonlijke bezittingen en wensen, niet voor het verdelen van geld of vastgoed.
Het geheel van online accounts, digitale bestanden, cryptocurrency en andere digitale bezittingen die iemand na overlijden achterlaat. Denk aan e-mailaccounts, sociale media, online bankrekeningen en cloudopslag. Het is verstandig om in een testament of codicil vast te leggen wie toegang krijgt tot uw digitale bezittingen en hoe daarmee moet worden omgegaan.
Erfbelasting is een belasting die u betaalt over de waarde van een erfenis die u ontvangt. Het doel hiervan is dat de overheid meedeelt in de waarde van de nalatenschap. Hoeveel erfbelasting u betaalt, hangt af van uw relatie met de overledene en de hoogte van het bedrag dat u erft. U doet aangifte van de erfenis bij de Belastingdienst, die de belasting int zoals de Rijksoverheid aangeeft.
Het deel van de nalatenschap waar een individuele erfgenaam recht op heeft. De grootte van het erfdeel hangt af van het testament of, als er geen testament is, van de wettelijke verdeling. Bij de wettelijke verdeling krijgen de langstlevende en alle kinderen een gelijk erfdeel, maar de langstlevende ontvangt alle bezittingen en de kinderen krijgen een vordering in geld.
Een erfgenaam is een persoon of instantie die recht heeft op (een deel van) de nalatenschap van een overledene. De hoedanigheid van erfgenaam wordt vastgesteld op basis van een testament of de wettelijke erfopvolging. Bijvoorbeeld, als u getrouwd bent met de overledene, bent u volgens de wet meestal de belangrijkste erfgenaam. Een Verklaring van Erfrecht bevestigt wie de erfgenamen zijn.
Het onderzoek dat de notaris uitvoert om vast te stellen wie de wettelijke erfgenamen zijn. Hierbij raadpleegt de notaris het Centraal Testamentenregister om na te gaan of er een testament bestaat en de Basisregistratie Personen om de familierelaties in kaart te brengen. Dit onderzoek is een verplicht onderdeel van het opstellen van een verklaring van erfrecht.
De persoon die is overleden en wiens nalatenschap wordt verdeeld. De erflater kan bij leven via een testament hebben vastgelegd wie wat erft. Als er geen testament is, bepaalt de wet hoe de nalatenschap wordt verdeeld.
De wettelijke regeling die bepaalt wie de erfgenamen zijn als er geen testament is opgesteld. De wet verdeelt erfgenamen in vier groepen: eerst de echtgenoot en kinderen, dan de ouders met broers en zussen, vervolgens de grootouders en ten slotte de overgrootouders. Alleen de dichtstbijzijnde groep erft.
Het geheel van wettelijke regels dat bepaalt wat er met iemands bezittingen en schulden gebeurt na overlijden. Het Nederlandse erfrecht is vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Het erfrecht regelt onder andere wie de erfgenamen zijn, hoe de nalatenschap wordt verdeeld en welke rechten en plichten erfgenamen hebben.
Een verklaring die erfgenamen kunnen gebruiken om hun rechten aan te tonen in andere landen van de Europese Unie. Dit document is handig als de overledene bijvoorbeeld een bankrekening of woning in een ander EU-land had. De Europese verklaring wordt aangevraagd bij een notaris en is een aanvulling op de Nederlandse verklaring van erfrecht.
Een executeur is een persoon die in een testament is aangewezen om de nalatenschap van de overledene af te wikkelen. De executeur beheert de bezittingen en schulden, betaalt de openstaande rekeningen en zorgt ervoor dat de erfenis correct wordt verdeeld onder de erfgenamen. Een Verklaring van Erfrecht bevestigt de bevoegdheid van de executeur, wat cruciaal is voor het uitvoeren van taken zoals het doen van de aangifte erfbelasting.
Een huwelijksvermogensregime waarbij alle bezittingen en schulden van beide echtgenoten gezamenlijk eigendom zijn. Bij overlijden van een van de partners valt de helft van het gezamenlijke vermogen in de nalatenschap. Sinds 2018 geldt in Nederland een beperkte gemeenschap van goederen voor nieuwe huwelijken, waarbij bezittingen van voor het huwelijk en erfenissen buiten de gemeenschap vallen.
De kosten die u aan de rechtbank betaalt voor het indienen van een verzoek of het starten van een procedure. Bij erfrecht betaalt u griffierecht als u bijvoorbeeld een erfenis wilt verwerpen, als u de rechter vraagt een vereffenaar te benoemen of als u een geschil over de verdeling aan de rechter voorlegt.
Een notariële akte waarin echtgenoten afspraken maken over de verdeling van hun bezittingen en schulden, afwijkend van de wettelijke gemeenschap van goederen. Huwelijkse voorwaarden hebben invloed op de omvang van de nalatenschap, omdat zij bepalen welke bezittingen van de overledene zijn en welke van de langstlevende partner.
Het officieel registreren van een eigendomsoverdracht van vastgoed na een overlijden. Als een overledene een woning of perceel grond bezat, moet de verklaring van erfrecht worden ingeschreven bij het Kadaster om de eigendomsoverdracht naar de erfgenamen vast te leggen. Pas na deze inschrijving kunnen de erfgenamen het vastgoed verkopen of op hun naam zetten.
De overheidsinstantie die registreert wie eigenaar is van vastgoed en grond in Nederland. Als een overledene een woning of grond bezat, moet de eigendomsoverdracht via het Kadaster worden geregistreerd. Hiervoor is een verklaring van erfrecht nodig die bij het Kadaster wordt ingeschreven.
Een rechter die bevoegd is in bepaalde erfrechtelijke kwesties, zoals het verlenen van toestemming voor beneficiaire aanvaarding door minderjarigen, het benoemen van een vereffenaar of het beslechten van geschillen over de verdeling van een nalatenschap. De kantonrechter is onderdeel van de rechtbank en behandelt ook zaken rond bewindvoering en mentorschap.
Het deel van de nalatenschap waar een kind recht op heeft volgens de wet of het testament. Bij de wettelijke verdeling krijgen kinderen niet direct hun erfdeel uitgekeerd, maar ontvangen zij een vordering in geld op de langstlevende ouder. Dit kindsdeel wordt pas opeisbaar als de langstlevende ouder overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering komt.
De echtgenoot of geregistreerd partner die achterblijft na het overlijden van de ander. Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende alle bezittingen en schulden van de nalatenschap. De langstlevende heeft hierdoor de mogelijkheid om in de woning te blijven wonen en toegang te houden tot de bankrekeningen.
Een legaat is een bepaling in een testament waarin de erflater een specifiek goed, een geldbedrag of een recht aan één of meerdere personen toekent, de legataris genoemd. De legataris is geen erfgenaam van de gehele nalatenschap, maar heeft alleen recht op dat specifieke deel. Een voorbeeld hiervan is een vast bedrag van €5.000 of een specifiek sieraad dat aan een vriend wordt nagelaten, wat ook kan worden vermeld in een Verklaring van Erfrecht.
Het wettelijk minimumdeel van de erfenis waar kinderen van de overledene altijd recht op hebben, ook als zij zijn onterfd in het testament. De legitieme portie bedraagt de helft van wat het kind zou hebben ontvangen als er geen testament was geweest. Een kind dat een beroep wil doen op de legitieme portie moet dit binnen vijf jaar na het overlijden kenbaar maken.
Een kind van de overledene dat aanspraak kan maken op de legitieme portie, ongeacht wat er in het testament staat. Alleen kinderen en hun afstammelingen kunnen legitimaris zijn, niet de echtgenoot of andere familieleden. Een legitimaris heeft recht op een vordering in geld, niet op specifieke goederen uit de nalatenschap.
Een notariële akte waarin u vastlegt wie namens u beslissingen mag nemen als u dat zelf niet meer kunt, bijvoorbeeld door dementie of een ernstig ongeluk. In tegenstelling tot een gewoon testament gaat een levenstestament niet over wat er na uw overlijden gebeurt, maar over wie uw financiën en medische zaken regelt zolang u nog leeft.
Het geheel van bezittingen en schulden dat iemand na overlijden achterlaat. De nalatenschap omvat banktegoeden, vastgoed, waardevolle spullen, maar ook hypotheken, leningen en andere schulden. De erfgenamen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de afwikkeling ervan.
Een officieel document dat door een notaris is opgesteld en ondertekend. Testamenten en verklaringen van erfrecht zijn notariële akten. Een notariële akte heeft bijzondere bewijskracht: de inhoud wordt geacht juist te zijn, tenzij het tegendeel wordt bewezen. Het origineel van de akte, het zogenoemde minuut, wordt bewaard in het archief van de notaris.
Een door de overheid benoemde juridisch specialist die bevoegd is om officiële akten op te stellen, waaronder testamenten en verklaringen van erfrecht. Bij het afwikkelen van een erfenis speelt de notaris een belangrijke rol, onder andere bij het vaststellen wie de erfgenamen zijn en het verdelen van de nalatenschap.
Het uitsluiten van een erfgenaam van de erfenis via een testament. In Nederland kunt u uw echtgenoot of kinderen onterven, maar kinderen houden altijd recht op hun legitieme portie. Een onterfde echtgenoot kan onder bepaalde voorwaarden aanspraak maken op het vruchtgebruik van de woning en de inboedel.
Een bepaling in een testament van voor 2003 waarbij de erflater zelf de nalatenschap al heeft verdeeld. De langstlevende echtgenoot krijgt alle bezittingen en moet de kinderen hun erfdeel in geld uitbetalen. De ouderlijke boedelverdeling komt voor in veel oudere testamenten en lijkt op de huidige wettelijke verdeling, maar is juridisch anders geregeld.
Een verzekering die een geldbedrag uitkeert aan de begunstigde als de verzekerde overlijdt. De uitkering van een overlijdensrisicoverzekering valt niet in de nalatenschap als er een begunstigde is aangewezen. De begunstigde ontvangt het bedrag rechtstreeks van de verzekeraar. Over de uitkering kan wel erfbelasting verschuldigd zijn.
Een wettelijke regeling waarbij de kinderen van een erfgenaam die al is overleden, de plaats van die erfgenaam innemen. Als bijvoorbeeld een van uw kinderen eerder is overleden dan u, treden de kleinkinderen in de plaats van dat kind en erven zij gezamenlijk het deel dat hun ouder zou hebben ontvangen.
Een persoon die op grond van de wet of een testament recht heeft op een deel van de nalatenschap. Rechthebbenden zijn niet alleen erfgenamen, maar kunnen ook legatarissen zijn die een specifiek goed of bedrag ontvangen. De notaris vermeldt in de verklaring van erfrecht wie de rechthebbenden zijn.
Het juridische beginsel dat erfgenamen op het moment van overlijden automatisch en van rechtswege de rechten en plichten van de overledene overnemen. U hoeft als erfgenaam niets te doen om de nalatenschap te verkrijgen. Dit betekent echter ook dat u automatisch aansprakelijk kunt worden voor schulden, tenzij u de erfenis tijdig beneficiair aanvaardt of verwerpt.
De belasting die u betaalt wanneer u een schenking ontvangt boven het vrijgestelde bedrag. Schenkbelasting hangt samen met erfbelasting, omdat schenkingen die binnen 180 dagen voor het overlijden zijn gedaan bij de nalatenschap worden opgeteld. De tarieven en vrijstellingen voor schenkbelasting lijken op die van erfbelasting en zijn afhankelijk van de relatie tussen schenker en ontvanger.
Een vragenlijst van de Belastingdienst die erfgenamen moeten invullen na een overlijden. In dit formulier geeft u informatie over de bezittingen en schulden van de overledene, zodat de Belastingdienst kan beoordelen of er erfbelasting verschuldigd is. De staat van inlichtingen is niet hetzelfde als de aangifte erfbelasting, maar kan eraan voorafgaan.
De tarieven erfbelasting bepalen welk percentage belasting u betaalt over het deel van de erfenis dat boven de vrijstelling uitkomt. Deze percentages variëren sterk afhankelijk van de relatie die u had met de overledene; partners en kinderen vallen in een lager tarief dan bijvoorbeeld verre familieleden of niet-verwanten zoals de Rijksoverheid uitlegt. De Belastingdienst publiceert jaarlijks een overzicht van deze tarieven, zodat u de hoogte van uw erfbelasting kunt berekenen.
Een testament is een officieel, notarieel document waarin iemand vastlegt wie na het overlijden de erfgenamen zijn en hoe de nalatenschap moet worden verdeeld. Met een testament kunt u afwijken van de wettelijke erfopvolging, bijvoorbeeld door een goed doel te begunstigen of specifieke legaten toe te kennen. De Verklaring van Erfrecht zal altijd controleren of er een testament is en welke bepalingen daarin zijn opgenomen.
Een testament waarin de erflater twee groepen erfgenamen aanwijst: de eerste groep erft direct (meestal de langstlevende partner), de tweede groep (meestal de kinderen) erft wat er over is wanneer de eerste erfgenaam overlijdt. Dit wordt ook wel een fideïcommis of tweetrapsmaking genoemd. Het beschermt het vermogen voor de kinderen, terwijl de langstlevende er gedurende het leven gebruik van kan maken.
De juridische term voor een testament of codicil. Het is een eenzijdige rechtshandeling waarmee een persoon bepaalt wat er na zijn of haar overlijden met de nalatenschap moet gebeuren. Een uiterste wilsbeschikking kan onder andere erfstellingen, legaten en de benoeming van een executeur bevatten.
De kosten die samenhangen met de begrafenis of crematie van de overledene. Uitvaartkosten worden betaald uit de nalatenschap en zijn aftrekbaar van de erfbelasting. Hieronder vallen onder andere de kosten van de uitvaartondernemer, de begraafplaats of het crematorium, rouwkaarten en de rouwdienst.
Een persoon die is aangesteld om een nalatenschap die beneficiair is aanvaard ordelijk af te wikkelen. De vereffenaar brengt de bezittingen en schulden in kaart, betaalt de schuldeisers en verdeelt wat er overblijft onder de erfgenamen. Als de erfgenamen het onderling niet eens worden, kan de rechtbank een vereffenaar benoemen.
Een Verklaring van Erfrecht is een officieel document opgesteld door een notaris, waarin staat wie de overledene was, wie de erfgenamen zijn en of zij de erfenis zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Dit document is essentieel om toegang te krijgen tot bankrekeningen van de overledene, de verkoop van een huis te regelen, of andere zaken af te handelen namens de nalatenschap. Zonder dit document kunnen instanties vaak niet vaststellen wie bevoegd is om de erfenis af te wikkelen.
Een notariële akte waarin wordt bevestigd dat een bepaalde persoon als executeur is benoemd in het testament van de overledene. Met deze verklaring kan de executeur zich legitimeren bij banken, verzekeraars en andere instanties om namens de nalatenschap op te treden. De verklaring van executele wordt opgesteld door de notaris die ook de verklaring van erfrecht afgeeft.
Het volledig afstand doen van een erfenis, waardoor u geen recht heeft op bezittingen maar ook niet aansprakelijk bent voor schulden. Verwerping moet via een verklaring bij de rechtbank worden geregeld. Als u verwerpt, gaat uw deel van de erfenis naar de volgende erfgenamen in lijn, bijvoorbeeld uw kinderen.
Een schriftelijke toestemming waarmee u iemand anders het recht geeft om namens u beslissingen te nemen of handelingen te verrichten. Bij het afwikkelen van een nalatenschap kan een erfgenaam een volmacht geven aan een andere erfgenaam of aan de notaris om namens hem of haar te handelen, bijvoorbeeld bij het ondertekenen van documenten.
De vrijstelling erfbelasting is een bedrag van de erfenis waarover u geen erfbelasting hoeft te betalen volgens de Rijksoverheid. De hoogte van deze vrijstelling is afhankelijk van uw relatie tot de overledene; zo heeft een partner een veel hogere vrijstelling dan een kind. Als u bijvoorbeeld €100.000 erft en uw vrijstelling is €70.000, dan betaalt u alleen belasting over €30.000. Dit mechanisme vermindert de belastingdruk op erfgenamen aanzienlijk.
Het recht om bezittingen van een ander te gebruiken en er het rendement van te ontvangen, zonder eigenaar te zijn. Bij erfrecht komt vruchtgebruik vaak voor wanneer de langstlevende het gebruik van de woning of het rendement van een belegging krijgt, terwijl de kinderen eigenaar zijn. Het vruchtgebruik eindigt meestal bij het overlijden van de vruchtgebruiker.
De standaard manier waarop een nalatenschap wordt verdeeld als de overledene getrouwd was en kinderen had. Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende echtgenoot alle bezittingen en schulden. De kinderen krijgen een vordering in geld op de langstlevende, die pas opeisbaar is als de langstlevende overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering terechtkomt.
Het vermogen om de gevolgen van uw beslissingen te begrijpen en te overzien. Bij het opstellen van een testament moet de erflater wilsbekwaam zijn. Is iemand door dementie of een andere aandoening niet meer wilsbekwaam, dan kan een eerder opgesteld testament niet meer worden gewijzigd. De notaris beoordeelt de wilsbekwaamheid bij het passeren van de akte.
Rechten die kinderen beschermen wanneer de langstlevende ouder hertrouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat. Dankzij wilsrechten kunnen kinderen bepaalde goederen uit de nalatenschap van de eerststervende ouder opeisen, zodat deze niet via de nieuwe partner in een andere familie terechtkomen. De kinderen krijgen dan het eigendom, terwijl de langstlevende het vruchtgebruik behoudt.
Het volledig accepteren van een erfenis, inclusief alle bezittingen en schulden. Bij zuivere aanvaarding bent u met uw eigen vermogen aansprakelijk als de schulden hoger blijken dan de bezittingen. Zuivere aanvaarding kan ook onbedoeld plaatsvinden, bijvoorbeeld als u spullen uit de nalatenschap meeneemt of rekeningen betaalt voordat de erfenis officieel is afgewikkeld.
